Categorie: Film

There’s nothing you can’t do

04 dec 17
Simon Slijkhuis
No Comments

Er is geen Griekse held te vinden die zoveel navolging heeft gekregen als Herakles. Dit geldt ook voor de populaire cultuur, waaronder de strip. Het is bijvoorbeeld veelzeggend dat Herakles zowel voortleeft in het universum van stripgigant Marvel (The Incredible Hercules) als in dat van concurrent DC. Herakles is van alle tijden en van iedereen. Dus ook van Walt Disney.

De Disney-filmversie van Herakles (Hercules, uit 1997) staat op gepaste afstand van de oorspronkelijke mythe. Hercules is deze keer een zoon van Zeus en Hera (en niet van Zeus met Alkmene). In plaats van een boze Hera die het leven van de jonge held keer op keer bedreigt is het onderwereldgod Hades, die plannen beraamt om de heerschappij van zijn broer Zeus over te nemen. Uit een profetie van de Fates (die het midden houden tussen de schikgodinnen en de Graeae die we kennen van Perseus) concludeert Hades terecht, dat alleen Hercules hem hiervan kan weerhouden. Daarmee is de jacht op de jonge held geopend.

Wat ontstaat is een tot mislukken gedoemde onderneming van schurk Hades, met zijn twee hulpjes Paniek en Pijn. Het bezeten optreden van de god, die zijn pogingen Hercules een halt toe te roepen telkens ziet stranden en zijn groeiende boosheid botviert op zijn beide onhandige dienaren, doet meer dan eens denken aan de Baron uit Bassie en Adriaan. Drommels, drommels, en nog eens drommels! Je hebt als kijker niet lang nodig om te weten dat de schurk aan het eind van het verhaal met lege handen zal staan.

Hoe zit het dan verder met de mythologische referenties? Een belangrijke rol is weggelegd voor Philoctetes. In de mythologie is hij een goede vriend van Herakles en mede-opvarende van de Argo. In de film is hij een satyr geworden die helden opleidt, een beetje zoals de centaur Cheiron met Achilles deed. Dat de mentor- of leermeestersrol (vast ingrediënt van een heldenreis) naar een satyr gaat, kan als een ironische twist beschouwd worden: satyrs gelden als primitieve, hun libido najagende wezens, niet als wijze leraren.

En Hercules zelf? In een groot deel van de film is hij nog een onzekere adolescent, onzeker over zijn afkomst, onzeker over zijn talent, onzeker over de liefde en onzeker over zijn levensbestemming. Hij moet leren vertrouwen en dan blijkt (natuurlijk) dat hij grote dingen kan doen, dat het de moeite waard is om groot te dromen (‘There’s nothing you can’t do, kid’). In vogelvlucht passeren dan de beroemde werken de revue, waarvan de strijd met de hydra het breedst wordt uitgemeten. Onder de verslagen monsters vinden we trouwens ook Medusa en de Minotauros, overwinningen die – volgens de mythologie – Perseus respectievelijk Theseus toekomen. Maar daar doet deze Disney-versie niet moeilijk over.

Tenslotte zijn er de Titanen, chaotische krachten, die de wereldorde serieus bedreigen, onder leiding van Hades, maar die natuurlijk net op tijd van de Olympische berg worden geweerd door een ontketende Hercules. De romantische held zal, in the end, een aards leven aan de zijde van Megara verkiezen boven een godenbestaan op de Olympos…. Zo blijft Hercules heerlijk één van ons en kunnen we blijven dromen van onze eigen heldenstatus.

A true hero is not measured by the size of his strength, but by the strength of his heart.

De terugkeer van Thor

26 nov 17
Simon Slijkhuis
No Comments

De Marvel productie Thor: Ragnarok (de derde Thor film) leunt sterk op de oud-Noorse mythologie: Thor is de Noorse god van de donder. Naast hem zijn er belangrijke rollen in de film weggelegd voor zijn vader Odin, de oppergod, zijn broer Loki (god van chaos en leugen) en Hela, de godin van de onderwereld en de dood, met dat verschil, dat de film van Hela een zus van Thor en Loki heeft gemaakt. Ook is het idee van Ragnarok, het einde der tijden, aan de Noorse mythologie ontleend, en de rol die daarin gespeeld wordt door de vuurreus Surt(u)r met zijn vlammende zwaard.

Toch hoeven we voor Grieks-Romeinse invloed in de film niet lang te zoeken. Thor belandt op de planeet Sakaar, waar de bewoners bezit zijn van de ‘Grandmaster’, een decadente heerser die wedstrijden houdt in een futuristische kopie van het Colosseum. De deelnemers aan deze ‘Contest of Champions’ leiden een spartaans en besloten leven dat eindigt met de dood in de arena. Thor neemt het op tegen de onverslagen kampioen: The Hulk. We zien Thor vechten met twee zwaarden, zoals het antieke gladiator-type van de dimachaerus.

Tijdens het kijken naar de film viel het me in hoezeer de reis van Thor, zoals die aan mij voorbij trok, trekken vertoonde van de reis van Odysseus. De gevangenschap op Sakaar leek me in zeker opzicht overeen te komen met Odysseus’ gedwongen verblijf bij Kalypso, hoe verschillend de omstandigheden verder ook mogen zijn. Het gevecht tegen de domme krachtpatser The Hulk deed me plotseling denken aan Odysseus’ dappere strijd tegen de Cycloop. En vooral: de op macht beluste godin van de dood Hela met haar duistere magie leek me gewoon een andere verschijningsvorm van de tovenares Circe, die alle mannen voor zich op haar knieën wil. Een van de eerste dingen die Hela tegen Thor en Loki zegt is: ‘Kneel. Before your Queen!’.

Maar de belangrijkste drijfveer in de film voor Thor is de terugkeer naar zijn vaderstad Asgaard en het van de ondergang zien te redden van deze plek waar hij vandaan komt. Zoals de held van de Odyssee alles doet en doorstaat om thuis te kunnen komen op Ithaka, waar ook hij een rampzalig onheil moet zien af te wenden. Maar waar Odysseus letterlijk zijn oude bed vindt, ziet Thor Asgaard geheel in vlammen opgaan.

Dit blijkt uiteindelijk het belangrijkste thema van de film: loslaten. Door toedoen van Hela verliest Thor zijn hamer, om te ontdekken dat zijn kracht niet in het materiële ding schuilt, maar in hemzelf. Zo ook moet hij zijn vaderstad achterlaten, om te ontdekken dat Asgaard in het volk woont, niet in de fysieke plaats. Ook heeft hij afscheid moeten nemen van zijn oude vader, die één oog had. Spontaan verliest ook Thor één oog, zodat de gelijkenis met zijn vader voortaan in hem voortleeft. Het verleden is voorbij en moet worden losgelaten, maar de sporen van het verleden dragen we voor altijd met ons mee.

Dat ook een superheld niet de volledige werkelijkheid weet te doorgronden, blijkt tenslotte uit de uitspraak: ‘Even if you had two eyes, you wouldn’t have seen the whole picture’.

 

Brood en Hongerspelen

23 nov 17
Simon Slijkhuis
No Comments

Een van de ‘bestselling books’ van de afgelopen jaren op het gebied van de young adult fictie èn een van de kaskrakers op het witte doek was de trilogie (respectievelijk tetralogie) Hunger Games. Voor de reeks is veel inspiratie geput uit de klassieke oudheid: deels uit de Griekse mythologie, deels uit de Romeinse geschiedenis.

Om met de mythologie te beginnen: in Hunger Games moeten de districten van Panem jaarlijks ieder één jongen en één meisje naar het Capitool sturen, als deelnemers aan de Hongerspelen. Dit eindigt voor de meeste kinderen in een brute dood. Dit motief herkennen we uit de mythe van Theseus. Daarin is Athene gedwongen jaarlijks zeven jongens en zeven meisjes af te staan aan Kreta, waar zij het labyrint moeten betreden als offer voor de Minotauros. Zoals Theseus zich vrijwillig aanbiedt om vervolgens deze banvloek op te heffen, zo biedt Kattniss Everdeen zich aan ter vervanging van haar jongere zusje: ook zij is van plan aan deze onmenselijke onderdrukking een einde te maken.

Hier voelen we meteen waar de sterke aantrekkingskracht zit van ons verhaal: de strijd van Katniss is de drang naar vrijheid die we allemaal diep in ons voelen, de drang om zich van alle knellende banden en door anderen opgelegde beperkingen te bevrijden, het verlangen om onrecht een halt toe te roepen en daadwerkelijk en volledig mens te zijn. Om niet gevangen te zitten in ongezonde verwachtingen, maar vrij ademend in de wereld te staan. Met open ogen en een warm kloppend hart.

Van die vrijheid is Katniss als het ware de symbolische uitdrukking. Ze ‘leeft’ deze vrijheid het sterkst als ze op jacht gaat, zich letterlijk terugtrekt uit de samenleving die altijd iets van een ‘gevangenis’ blijft houden. Ze heeft de vrije en onafhankelijke geest van de Romeinse godin Diana. Er is geen man aan we ze zich helemaal bindt: zowel Peeta als Gale houdt ze toch telkens op afstand. Kun je nog jezelf zijn, als je je verbindt aan een ander? De samenleving, het binden, het heeft iets van een monster (ook de Minotauros is maar ten dele menselijk). Voor je het weet ben je verdwenen en opgeslokt door verplichtingen en sociale druk. Vrijheid is iets dat moet worden bevochten. De grootste overwinning die eens mens kan behalen is ondanks alle dwingende en knechtende machten zichzelf te blijven. Je eigen hart dapper als kompas te gebruiken. In weerwil van alles.

Het regime van Panem (‘Brood’), dat zetelt in het Capitool, doet ons sterk denken aan het keizerlijke Rome. ‘Brood en spelen’ is wat de Romeinse keizers aan het volk gaven, om het onder de duim te houden. President Snow hanteert in wezen dezelfde tactieken: de jaarlijkse Hunger Games zorgen voor grootschalig en ontzagwekkend vermaak, maar zijn tegelijkertijd een intimiderende demonstratie van de macht van het regime. De spelen roepen vooral herinnering op aan de gladiatorengevechten in het Romeinse Colosseum. Het leven van de gladiator ligt, zelfs wanneer hij wint, volledig in handen van de heerser.

Behalve Spelen is er brood nodig. In de Hunger Games wordt de jaarlijkse tributenceremonie de ‘oogst’ genoemd, alsof de tributen graanhalmen zijn, waarvan het brood dat Panem is wordt gemaakt. De een zijn dood is de ander zijn brood.

Tenslotte verwijzen veel van de namen in het boek eveneens naar het antieke Rome, zoals: Seneca, Cinna, Caesar, Coriolanus en Cato, waarbij de gelijkenis met de historische personages niet altijd heel sterk is. In het geval van Cinna, Katniss’ stylist, lijkt deze gelijkenis wel bedoeld. Cinna was een bondgenoot van de populistische leider Marius tegen de tiran Sulla, in de eerste eeuw v.C. Op dezelfde manier helpt de stilist Cinna hoofdpersoon Katniss, vanwege haar moed, en minacht zo de leiders van het Capitool. Ook de naam van de spelbedenker Seneca lijkt niet toevallig. Seneca kennen we immers onder andere als schrijver van tragische toneelstukken.

Bondgenoten tegen het kwaad

20 nov 17
Simon Slijkhuis
No Comments

In de film Justice League bundelen liefst zes superhelden van DC Comics hun krachten tegen een kwade macht die de wereld dreigt te vernietigen. De helden zijn: Superman, Batman, Wonder Woman, The Flash, Aquaman en Cyborg. De kwade macht is de Steppenwolf, eveneens een bekende in het DC universum. Dit DC universum is sterk beïnvloed door de Griekse mythologie.

Een voorbeeld van deze beïnvloeding schuilt in het personage Aquaman, die in de film een drietand als wapen gebruikt. Hij is een machtige heerser van de zee, en beschikt over vergelijkbare krachten als Poseidon. Hij blijft in the ‘League’ een beetje een buitenbeentje, en dat kan ook van Poseidon gezegd worden in relatie tot de goden van de Olympus. In de DC strips komen we Poseidon zelf trouwens ook tegen, maar in deze film speelt de oude zeegod geen rol.

De klassieke inspiratie van Wonder Woman heb ik eerder uiteengezet in mijn blogpost over de gelijknamige film. Ook in Justice League zijn we weer heel even op het eiland van de Amazones. We maken kennis met hun veelgeprezen krijgskunsten, als zij te paard en met pijl en boog de aanval inzetten op de Steppenwolf.

In het verhaal spelen verder drie dozen een belangrijke rol. Wie op een verkeerde manier met deze dozen speelt (je mag één keer raden welk personage dat doet), ontketent de hel op aarde. Of hier sprake is van bewuste ontlening durf ik te niet te zeggen, maar het motief herkennen we van de mythe van Pandora. De totale vernietiging van de aarde lijkt zeer nabij, als Steppenwolf een apocalyptische nacht over de wereld afroept. Maar ook hier geldt: op de bodem van de ziel ligt als het goed is de hoop. De hoop op helden, die weigeren zich bij het noodlot neer te leggen. Die vechten voor hun toekomst. Die met elkaar de wereld redden. Als strijders voor gerechtigheid.

Wonder Woman redt de wereld

17 nov 17
Simon Slijkhuis
No Comments

Ze is dé vrouwelijke actieheld: Wonder Woman. Ze verscheen dit jaar op het witte doek (gespeeld door actrice Gal Gadot), maar als stripheldin gaat haar loopbaan terug tot 1941 (DC Comics). De wortels van het personage liggen echter in de Griekse mythologie!

Wonder Woman (‘Diana’) is namelijk een Amazone. De Amazonen waren een volk van vrouwelijke krijgers in het huidige Turkije. Te paard wisten ze feilloos de boog te hanteren. Ze worden gesitueerd in het stadje Themyscira, door de filmmakers omgetoverd tot een eiland. Een van de bekendere mythes waarin we de Amazonen tegenkomen is die van het negende werk van Herakles. Herakles moest de gouden gordel van Hippolyte, de Amazonekoningin, bemachtigen. Ze had deze gordel eens gekregen van Ares, de oorlogsgod, vanwege haar uitzonderlijke moed. Nadat Herakles was aangekomen, was Hippolyte al snel zo onder de indruk van zijn verschijning, dat ze de gordel vrijwillig afstond. Maar Hera, jaloers, stookte het vrouwenvolk op: in een hevige strijd doodde Heracles Hippolyte en maakte zich alsnog meester van de gordel.

In het verhaal van de film is Diana de dochter van Hippolyte. Zeus heeft het Amazonenvolk een hoge roeping gegeven: het beschermen van de mensheid. Oorlogsgod Ares heeft echter andere plannen: hij heeft alle goden gedood behalve Zeus en heeft de wereld in de verwoestende Eerste Wereldoorlog gestort. Door een aangespoelde piloot ontdekt Diana dat het haar roeping is om niet op het beschermde eiland te blijven, maar om de mensheid te redden. Hierbij komt ze recht tegenover de moordzuchtige Ares te staan in een oorlog die de wereld dreigt te verslinden.

Vanuit een mythisch universum neemt de film ons mee in de verbijsterende realiteit van een oorlog, waarin persoonlijke moed en eigenzinnige keuzes het verschil kunnen maken. Diana wordt definitief WonderWoman en laat zien dat het mogelijk is authentiek te zijn en door rotsvast vertrouwen wonderen te verrichten. Een enerverende film, die de kijker uitdaagt zijn eigen werkelijkheid met mythische en moedige dromen in te kleuren.

De geur van de goden

22 mei 16
Simon Slijkhuis
No Comments

Het parfum van een hedendaagse godin, zo wordt het geurtje Olympea van Paco Rabanne omschreven. Het vormt de vrouwelijke tegenhanger van het mannengeurtje ‘Invictus’ uit 2013. Het imago dat om deze geurtjes heen hangt en de reclamefilmpjes die deze parfums moeten promoten zijn duidelijk geïnspireerd door de klassieke oudheid. De volgende reclame-tekst spreekt boekdelen:

“The fragrance of a modern day goddess, Paco Rabanne Olympea Eau de Parfum makes a statement of strength, power and seduction. Between myth and reality is where you’ll find Olympēa, a statuesque idol of conquest and victory. Her fragrance is just as commanding as she is, featuring a legend-inspiring salted vanilla accord that elevates her above the clouds.”

Het filmpje begint met een shot van de godenberg Olympus, hoog gelegen tussen de wolken. De aanblik doet sterk denken aan die van de Atheense akropolis.

   akropolis

We zien de aankomst van Olympea (gespeeld door het Braziliaanse model Luma Grothe) op de Olympus. Een witte sportauto met vleugels heeft haar gebracht, een verwijzing naar het gevleugelde paard Pegasus (auto’s maken eveneens gebruik van paardenkracht, ofwel pk’s), dat bereden werd door de held Perseus.

532146041_640  tumblr_no7cvdcYVJ1rp1oeto5_1280

Een van de Olympus-bewoners (een Apollo met baard) heeft zijn antieke lier bovendien vervangen door een moderne beatbox. Er is geen misverstand mogelijk: we zijn hier op een 21-ste eeuwse versie van de Olympus, zoals ook bevestigd wordt door de songtekst van Kanye West’s ‘Power’: ‘I’m living in the 21st century’ (zie mijn eerdere blogpost Kanye West en het zwaard van Damocles). De suggestie is duidelijk: wie dit parfum gebruikt, zal de schoonheid, (bovennatuurlijke) macht (‘power’) en onsterfelijkheid van de klassieke godinnen ontvangen. Het merk is bedoeld voor ‘the modern day Cleopatra’, ofwel: de vrouw die onweerstaanbaar verleidelijk wil zijn.

Wanneer Olympea de hoge trappen afdaalt, vergezeld door twee andere modellen (we denken onwillekeurig aan de drie Gratiën) draaien de godenbeelden aan weerszijden van de trap dan ook als betoverd om hun as. Door in haar handen te klappen heeft ze de onmiddellijke aandacht van alle mannen in haar omgeving gevangen, waaronder die van rugby-speler Nick Youngquest. Maar pas wanneer ze zich zwoel laat neerdalen in een zwembad, staat ze hem toe dat ze zijn blik beantwoordt.

portfolio-img-50-full-02   paco-rabanne-olympea-power-large-8

Het filmpje verkondigt zo een ondubbelzinnige boodschap: de vrouw die Olympea gebruikt, wordt een hedendaagse Aphrodite of Cleopatra. Ze stijgt vol zelfvertrouwen op naar de Olympus, waar ze niet werd geboren maar die wel binnen haar bereik ligt wanneer ze daarvoor kiest (door het parfum te kopen!). Ze overwint voortaan alleen al met haar verschijning alle mannenharten en heeft voortaan een ‘Olympisch’ aura om zich heen. Luma draagt dan ook een lauwerkrans, de overwinningstooi van de Olympische Spelen.